«Κάθετοι κήποι»

¨ΚΑΘΕΤΟΙ ΚΗΠΟΙ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ¨

ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΨΑΡΙΑΝΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΟΣ - MSc ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΤΟΠΙΟΥ

 

1.Εισαγωγή

Ο κάθετος κήπος συχνά αναφερόμενος και ως «πράσινος τοίχος», είναι ένας περιγραφικός όρος που αναφέρεται σε όλες τις κάθετες επιφάνειες τοίχων με κάποια μορφή βλάστησης (Introduction to Green Walls Technology, Benefits & Design September 2008). Ο ίδιος, σαν ιδέα έχει ξεκινήσει πιθανότατα από τους κρεμαστούς κήπους της Βαβυλώνας (γύρω στα 600 π.Χ.) ενώ ύστερα ακολούθησαν οι κληματαριές (από 3ος αι. π.Χ. Ρώμη) σε πέργκολες και σε τοίχους σπιτιών καθώς και οι γλάστρες με τα αναρριχητικά φυτά.

Ο σύγχρονος κάθετος κήπος βέβαια, διαφέρει κατά πολύ αφού δεν «κρέμεται» αλλά συνήθως αναπτύσσεται σε ελαφρύ μέσο και όχι σε χώμα και σε πολλές περιπτώσεις τα φυτά παίρνουν τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά τους από το νερό. Με αυτόν το τρόπο, οι φυτικές συνθέσεις των κάθετων κήπων θυμίζουν την αυτοφυή βλάστηση σε βράχια και σε κορμούς δέντρων ενώ χρησιμοποιώντας είδη με διαφορετική υφή, σχήματα και χρώματα φύλλων, μπορεί να επιτευχθεί ένα φαντασμαγορικό αποτέλεσμα.

Οι κάθετοι κήποι αναμφίβολα ωφελούν το περιβάλλον και ειδικά σε μεγαλουπόλεις όπου το πράσινο σε οριζόντιες επιφάνειες είναι ιδιαίτερα περιορισμένο, ίσως να αποτελούν τη μοναδική ελπίδα για να πρασινίσουν οι άχαρες τσιμεντουπόλεις. Στις επόμενες ενότητες περιγράφονται αναλυτικά τα χαρακτηριστικά, ο ρόλος αλλά και τα οφέλη των κάθετων κήπων.

2.Τύποι κάθετων κήπων

Αν και ο εμπνευστής των σύγχρονων κάθετων κήπων θεωρείται ο Patrick Blanc, διαπιστώνει κανείς πως υπάρχουν και προϋπήρχαν πολλές εκδοχές φυτικών τοίχων παγκοσμίως. Συγκεκριμένα, οι πράσινες τεχνολογίες τοίχων μπορούν να διαιρεθούν σε δύο σημαντικές κατηγορίες τις «πράσινες προσόψεις» και τους «ζωντανούς τοίχους» (Introduction to Green Walls Technology, Benefits & Design September 2008,Υ1). Παρακάτω περιγράφονται και οι δύο κατηγορίες:

«Πράσινες προσόψεις»

Οι πράσινες προσόψεις είναι ένα είδος συστήματος πράσινων τοίχων στο οποίο αναρριχώμενα φυτά ή φυτά που έχουν την ικανότητα να κρέμονται, καλύπτουν τις ειδικά σχεδιασμένες υποστηρικτικές δομές. Τα φυτά είναι ριζωμένα στη βάση αυτών των δομών ή στο έδαφος ή σε γλάστρες στα ενδιάμεσα του τοίχου ή ακόμη και από τις στέγες. Τα ίδια χρειάζονται συνήθως τρία με πέντε χρόνια πριν από την επίτευξη της πλήρους κάλυψης. Οι πράσινες προσόψεις στηρίζονται στους υπάρχοντες τοίχους ή κατασκευάζονται ως αυτόνομες δομές, όπως φράχτες ή κολώνες (Υ1).

Τα φυτά που αναρριχώνται απ’ ευθείας στους τοίχους καλύπτοντας ολόκληρες επιφάνειες λόγω της κατασκευής της ρίζας τους, είναι γνωστό ότι μπορούν να βλάψουν κάποιους ακατάλληλους τοίχους ενώ παρουσιάζουν προβλήματα όταν έρθει η ώρα για τη συντήρηση της οικοδομής ή την απομάκρυνση των φυτών. Τεχνολογικές καινοτομίες στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική είχαν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη νέων καφασωτών ή άκαμπτων πάνελ και καλωδιακών συστημάτων για την υποστήριξη αμπελιών, διατηρώντας παράλληλα τα φυτά μακριά από τοίχους και άλλες επιφάνειες κτιρίων.

Για τις πράσινες προσόψεις αντιπροσωπευτικές είναι οι δύο παρακάτω εφαρμογές: α) η εφαρμογή “Modular trellis panel system” και β) η εφαρμογή “Cable wire – rope net system”

           kathetoi_khpoi.png       kathetoi_khpoi1.png

Εικόνα 1 (Αριστερά: Πράσινη πρόσοψη τύπου “Modular trellis panel system”, Δεξιά: Πράσινη πρόσοψη τύπου “Cable wire – rope net system”, Πηγή:Υ2) . 

 

«Ζωντανοί τοίχοι»

Τα συστήματα των «ζωντανών τοίχων» αποτελούνται από βλαστημένα πάνελ, κάθετες ενότητες ή φυτεμένες επιφάνειες που εφαρμόζονται κάθετα σε διαρθρωτικό τοίχο ή πλαίσιο. Τα πάνελ αυτά μπορεί να είναι κατασκευασμένα από πλαστικό, διογκωμένη πολυστερίνη, συνθετικό ύφασμα, πηλό, μέταλλο ή σκυρόδεμα και να υποστηρίζουν μια μεγάλη ποσότητα και ποικιλία φυτικών ειδών (π.χ. ένα πλούσιο μείγμα από εδαφοκαλυπτικά φυτά, φτέρες, χαμηλούς θάμνους, πολυετή λουλούδια και φυτά βρώσιμα). Λόγω της ποικιλομορφίας και της πυκνότητας των φυτών που ζουν στους τοίχους, οι τοίχοι διαβίωσης έχουν συνήθως ανάγκη πιο εντατικής συντήρησης συγκριτικά με τις πράσινες προσόψεις. Υπάρχουν διάφορες μορφές «ζωντανών τοίχων» οι οποίες περιγράφονται παρακάτω (Υ1):

Α) «Φυτικός τοίχος χαλί» (Map vegetated wall

Αυτός ο τύπος κάθετου κήπου είναι μια μοναδική μορφή πράσινου τείχους που την εμπνεύστηκε ο Γάλλος βοτανολόγος Patrick Blanc. Αυτή η μορφή φυτικού τοίχου αποτελείται από δύο στρώσεις συνθετικό υλικού με τσέπες στις οποίες αναπτύσσονται τα φυτά (χωρίς τη χρήση εδάφους αφού τα φυτά λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά από το νερό τους με την τεχνική της υδροπονίας), από ένα πλαίσιο και μια αδιάβροχη μεμβράνη. Σήμερα, αυτός ο τύπος κάθετου κήπου είναι ο πιο δημοφιλής και πετυχημένος γιατί σε αυτόν οι συνθέσεις των φυτών μοιάζουν με πίνακα ζωγραφικής και είναι οι πιο θεαματικοί και ευφάνταστοι κήποι. Στην παρακάτω ενότητα («Εφαρμογές κάθετων κήπων») γίνεται πιο αναλυτική αναφορά στο έργο του Patrick Blanc στον τομέα των κάθετων κήπων.

Β) «Ζωντανός τοίχος με ενότητες»

Αυτός ο τύπος κάθετου κήπου προέκυψε από τη χρήση «ενοτήτων» στις πράσινες στέγες με μια σειρά από τεχνολογικές καινοτομίες. Αποτελείται από τετράγωνα ή ορθογώνια πάνελ που διαθέτουν καλλιεργητικά μέσα για την ανάπτυξη του φυτικού υλικού. Η σύνθεση του υποστρώματος διαμορφώνεται ανάλογα με το φυτικό υλικό που έχει επιλεχθεί αλλά και με βάση τους ενίοτε στόχους του σχεδιασμού. Οι περισσότερες από τις διατροφικές απαιτήσεις των φυτών καλύπτονται από τα καλλιεργητικά μέσα που διαθέτουν οι ενότητες. Η άρδευση παρέχεται σε διάφορα επίπεδα κατά μήκος και με τη βοήθεια της βαρύτητας κινείται το νερό μέσα στο καλλιεργητικό μέσο. Σε αυτούς τους τύπους κάθετων κήπων κάποιες ενότητες είναι ήδη φυτεμένες προσφέροντας ένα «στιγμιαίο» πράσινο αποτέλεσμα μέχρι την ολοκλήρωση της βλάστησης.

           kathetoi_khpoi2.png       kathetoi_khpoi3.png

Εικόνα 2 («Ζωντανός τοίχος με ενότητες» χωρίς και με υπόστρωμα & φυτικό υλικό, Πηγή: Υ1) 

Γ) «Τοίχος βιοφίλτρο»

Ο φυτικός τοίχος «βιοφίλτρο» είναι ένας «ενεργός τοίχος» που στην ουσία αποτελεί μέρος της υποδομής ενός κτιρίου και έχει σχεδιαστεί για να φιλτράρει τον αέρα στους εσωτερικούς χώρους και να ρυθμίζει τη θερμότητα. Διαθέτει ένα υδροπονικό σύστημα που τροφοδοτείται με νερό πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά το οποίο επαναχρησιμοποιείται με τη βοήθεια ενός συλλέκτη που βρίσκεται στο πάνω μέρος του τοίχου και μίας υδρορροής στην οποία συγκεντρώνεται το νερό και βρίσκεται στο κάτω μέρος του συστήματος του φυτικού τοίχου. Οι ρίζες των φυτών αναπτύσσονται μεταξύ των δύο στρώσεων του συνθετικού υφάσματος που υποστηρίζουν την πυκνή μάζα των ριζών και ευνοούν την ανάπτυξη κάποιων μικροβίων ρίζας τα οποία έχουν την ιδιότητα να αφαιρούν τις αερομεταφερόμενες πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs), ενώ το φύλλωμα απορροφά το μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα. Οι φυσικές διεργασίες των φυτών παράγουν δροσερό φρέσκο αέρα ο οποίος μεταφέρεται δια μέσω του συστήματος και μέσω ενός ανεμιστήρα διανέμεται εντός όλου του κτιρίου. Μια παραλλαγή αυτού του συστήματος μπορεί να εφαρμοστεί και στις πράσινες προσόψεις ενώ υπάρχει δυνατότητα να εφαρμοστεί και ένα υβρίδιο των συστημάτων σε μεγάλη κλίμακα.

kathetoi_khpoi4.png

Εικόνα 3 (Μηχανισμός φυτικού τοίχους «Βιοφίλτρο», Πηγή:Υ1)  

Δ) «Φυτικοί τοίχοι τοπίου»

Αυτοί οι τοίχοι είναι μία εξέλιξη των αναχωμάτων και ένα στρατηγικό εργαλείο για τη «ζωντανή αρχιτεκτονική». Οι φυτικοί τοίχοι τοπίου έχουν συνήθως κλίση σε αντίθεση με τους κατακόρυφους φυτικούς τοίχους και έχουν ως πρωταρχική λειτουργία τη μείωση του θορύβου και τη σταθεροποίηση της κλίσης. Συνήθως είναι δομημένοι από κάποια μορφή υλικού σωρών αποτελούμενο από πλαστικό ή σκυρόδεμα και διαθέτουν χώρο για το καλλιεργητικό μέσο και το φυτικό υλικό.

3. Εφαρμογές κάθετων κήπων

Α) Κάθετοι κήποι του Patrick Blanc

Εντυπωσιακό μείγμα καλλιτέχνη και επιστήμονα, o 57άχρονος σήμερα Γάλλος βοτανολόγος Patrick Blanc ήταν μόλις 9 ετών όταν άρχισε να κάνει τα πρώτα πειράματά του για την ανάπτυξη φυτών μέσα σε ένα μικρό ενυδρείο και συνέχισε με ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον μετά από το πρώτο του τροπικό ταξίδι στα δεκαεννιά του. «Μου αρέσει να βάζω τη φύση εκεί που κανείς δεν το περιμένει» δηλώνει σε μια συνέντευξή του στις New York Times και είναι κατηγορηματικός: «Η ανθρωπότητα ζει όλο και περισσότερο σε πόλεις και είναι στα μαχαίρια με τη φύση. Οι φυτικοί τοίχοι είναι οι κήποι του μέλλοντος. Το οριζόντιο τέλειωσε, είναι για μας. Αλλά το κάθετο είναι ακόμα ελεύθερο» Οι κάθετοι κήποι λοιπόν έγιναν το πάθος του και έργο ζωής (Υ3). Ο ίδιος είναι σήμερα Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Pierre & Marie Curie στο Παρίσι, ενώ έχει ταξιδέψει στη Μαλαισία και στην Ταϋλάνδη για να μελετήσει από κοντά τα τροπικά δάση και έχει υπάρξει ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών του Παρισιού. Στα δάση της Μαλαισίας όπου πέρασε μεγάλο χρονικό διάστημα, παρατήρησε τα φυτά να φύονται σε βραχώδεις επιφάνειες και ανακάλυψε μερικά νέα είδη τροπικών φυτών ενώ διαπίστωσε ότι στα μέρη με πυκνή βλάστηση τα φυτά μαθαίνουν να συγκατοικούν. «Κάτω από τη σκιά των δέντρων, αυτοί οι οργανισμοί παλεύουν για λίγο φως κι έτσι μαθαίνουν να ζούνε μαζί αναπτύσσοντας εκπληκτικές στρατηγικές για να προσαρμοστούν. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούν νέα σχήματα και συμπεριφορές», σημειώνει ο Γάλλος βοτανολόγος(Υ4). Το έργο του εκτός από τη νέα αρχιτεκτονική διάσταση που δίνει στην κατασκευή κτιρίων είναι απόλυτα οικολογικό αφού μειώνει την κατανάλωση ενέργειας, προστατεύει από το κρύο και τη ζέστη και προσφέρει ένα φυσικό τρόπο καθαρισμού της ατμόσφαιρας. «Ένας κάθετος κήπος αρχίζει σαν πίνακας ζωγραφικής σε μια δυσδιάστατη επιφάνεια και καθώς τα φυτά αναπτύσσονται αποκτά όγκο» δηλώνει. Οι πράσινες εγκαταστάσεις του Blanc έχουν ντύσει ήδη δεκάδες κτίρια σε όλο τον κόσμο από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Νέο Δελχί και από το Παρίσι στο Τόκυο, με πιο εντυπωσιακή ίσως αυτή που καλύπτει τους τοίχους του μουσείου “Quai Branly” στο Παρίσι. Είναι η μεγαλύτερη μέχρι στιγμής στον κόσμο, έχει ύψος 25 μέτρα, καλύπτει μια επιφάνεια 800τ.μ. πάνω στην οποία φυτρώνουν 15.000 φυτά από 150 διαφορετικά είδη.

           kathetoi_khpoi5.png       kathetoi_khpoi6.png

              Εικόνα 4 (Παρίσι, Μουσείο Quai Branly, Πηγή:Y5)                       Εικόνα 5 (Bangkok, Siam Paragon, Πηγή:Υ5) 

Η τεχνική του Blanc βασίζεται στην υδροπονία, αφού δε γίνεται χρήση χώματος αλλά τα φυτά βρίσκουν όλα τα θρεπτικά τους συστατικά στο νερό. Οι ρίζες των φυτών αναπτύσσονται μέσα σε μη βιοδιασπώμενο πίλημα πολυαμίδης (nylon) το οποίο έχει τη δυνατότητα να συγκρατεί νερό (συγκεκριμένα χρησιμοποιούνται δύο στρώσεις πιλήματος πολυαμίδης τριών χιλιοστών πάχους η καθεμία) και στη συνέχεια να το διανέμει σταδιακά και ομοιόμορφα. Τα φυτά τοποθετούνται εκεί αυτούσια ή υπό τη μορφή σπόρων. Το πλέγμα συρράπτεται πάνω σε στρώμα PVC (πολυουρεθάνης) πάχους 10 χιλιοστών, καθιστώντας έτσι την όλη κατασκευή άκαμπτη και κατά συνέπεια υδατοστεγή. Κατόπιν αυτές οι δύο στρώσεις στερεώνονται σε μεταλλικό σκελετό ο οποίος εφαρμόζεται πάνω στον τοίχο δημιουργώντας ένα στρώμα αέρα το οποίο λειτουργεί ως ένα πολύ αποδοτικό θερμομονωτικό και ηχομονωτικό σύστημα. Το όλο σύστημα λειτουργεί σαν τα βρύα που σχηματίζονται πάνω στα βράχια από την υγρασία και όπως προαναφέρθηκε βασίζεται στο υδροπονικό σύστημα. Το πότισμα είναι αυτόματο, το νερό επαναχρησιμοποιείται και η συχνότητά του ποτίσματος ελέγχεται από ένα ηλεκτρονικό μικροτσίπ.

kathetoi_khpoi7.pngΕικόνα 6 (Ο ψηλότερος κάθετος κήπος 150 μέτρων του Patrick Blanc στο Σύδνεϋ Αυστραλίας, Πηγή: Υ7)  

Πιο συγκεκριμένα, το νερό παρέχεται από την κορυφή του τοίχου, ενώ το πλεόνασμα συλλέγεται σε ένα λούκι στη βάση και με τη βοήθεια αντλίας οδηγείται ξανά στην κορυφή, για να χρησιμοποιηθεί εκ νέου. Το στρώμα με τα φυτά ενυδατώνεται με το θρεπτικό διάλυμα με βάση το τριχοειδές φαινόμενο ενώ το διάλυμα ρέει προς τα κάτω στον τοίχο μέσω της βαρύτητας. Επιπλέον, καθώς οι ρίζες τροφοδοτούνται με μικρές ποσότητες νερού σε τακτικά χρονικά διαστήματα, αναπτύσσονται επιφανειακά και όχι σε βάθος, με αποτέλεσμα να αφήνουν ανέπαφο τον φέροντα τοίχο προστατεύοντάς τον από ενδεχόμενη φθορά. Ο σκελετός μπορεί να είναι αυτοφερόμενος ή να αναρτάται από τοίχο. Το συνολικό βάρος είναι μικρότερο από τριάντα κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο και μπορεί να εφαρμοσθεί σε οποιονδήποτε τοίχο, ανεξάρτητα από το μέγεθός του. Οι κήποι μπορούν να εφαρμοστούν και εσωτερικά και εξωτερικά. (Y5&Y6). Στους κάθετους κήπους του Blanc πράσινο και κτιστό συνυπάρχουν αρμονικά σε ένα σύστημα που λειτουργεί αυτόματα και απαιτεί ελάχιστη συντήρηση αφού τα φυτά ποτίζονται αυτόματα με νερό και ανόργανες ουσίες.

kathetoi_khpoi8.png

Εικόνα 7 ( Σειρά εργασιών κάθετων κήπων Νο1, Πηγή:Υ8 )  

kathetoi_khpoi9.png

Εικόνα 8 (Σειρά εργασιών κάθετων κήπων Νο2, Πηγή:Υ8)  

Β) Green Wall Planter

Το “green wall planter” είναι ένα σχέδιο κάθετου κήπου από τη Γερμανία. Διαθέτει πέντε γλάστρες σε κάθε ενότητα ενώ υπάρχει δυνατότητα ρύθμισης των γλαστρών ώστε να κάνουν γωνία με τον κατακόρυφο άξονα ανάλογα με την επιθυμία του χρήστη. Η κάθε ενότητα έχει 2,28 μέτρα ύψος και 1,12 μέτρα μήκος. Πολλές ενότητες μαζί θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και ως διαχωριστικά γραφείων. Δεν ενδείκνυνται για φυτά με μεγάλη ρίζα. Το σύστημα αυτό εξοικονομεί χώρο και αποτελεί μια ελκυστική λύση εσωτερικής διακόσμησης. Σε περιοχές με ελάχιστο φυσικό φως, καλό είναι να είναι εγκατεστημένα αποδοτικά συστήματα φωτισμού (Υ9).

kathetoi_khpoi10.png

Εικόνα 9 («GreenWall Planter», μια γερμανική εφαρμογή κάθετου κήπου, Πηγή: Υ9 )  

Γ) Μία πρωτότυπη εφαρμογή κάθετου κήπου με χρήση όμβριων υδάτων

Μια πρωτότυπη εφαρμογή των κάθετων κήπων είναι ο κάθετος κήπος που ποτίζεται μόνο με συλλογή των όμβριων υδάτων. Αυτή η εφαρμογή πραγματοποιήθηκε από τον φοιτητή του O.C.A.D. (Ontario College of Art & Design, Καναδάς) Michael Tampilic ο οποίος παρουσίασε το «Vert Rain Terrace» στην έκθεση βιομηχανικού σχεδίου «Rocket 2008». Το «Vert Rain Terrace» αποτελεί ένα ενδιαφέρων συνδυασμό πράσινου κάθετου τοίχου και εξοικονόμησης νερού. Σε αυτήν την κατασκευή, το νερό της βροχής περνάει από το ενσωματωμένο κουτί φίλτρου και αποθηκεύεται στη δεξαμενή που βρίσκεται πίσω από την πέργκολα. Το νερό που είναι αποθηκευμένο στη δεξαμενή «αντλείται» από μια κατασκευή στην κορυφή του τοίχου μέσω του τριχοειδούς φαινομένου. Τα φυτά μπορούν να αναρριχώνται από τη βάση της κατασκευής που διαθέτει γλάστρα ενώ υπάρχει δυνατότητα για ενδιάμεσες γλάστρες στις οριζόντιες ξύλινες δοκούς (Y10).

           kathetoi_khpoi11.png       kathetoi_khpoi12.png

Εικόνα 11 (Κάθετος κήπος που αξιοποιεί τα όμβρια ύδατα, Πηγή: Υ10)  

Δ) Φυτικός τοίχος ενοτήτων με βάση το σύστημα ELT

Το “Eco-Age” είναι ένα κατάστημα λιανικής πώλησης και παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών που εξειδικεύεται στην αειφόρο κατασκευή και το σχεδιασμό. Βρίσκεται στα δυτικά του Λονδίνου και στεγάζεται σε ένα ανακαινισμένο κτίριο, το εξωτερικό του οποίου διαθέτει έναν τοίχο με κάθετο κήπο. Η εγκατάσταση έχει σχεδιαστεί από τη Nicola Giuggioli χρησιμοποιώντας το αρθρωτό σύστημα ενοτήτων ELT (Υ11). Αποτελείται από μαύρο πλαστικό πάνελ διαστάσεων 50 x 50 εκατοστά, το καθένα διαθέτει 45 μικρά ατομικά γλαστράκια τα οποία φυτεύονται έχοντας ήδη φύλλωμα. Αυτές οι πλάκες βιδώνονται στη συνέχεια σε μια δομή κόντρα πλακέ που είναι κατασκευασμένη έτσι για να επιτρέψει ένα διάκενο μεταξύ των υφιστάμενων τοίχων του κτιρίου. Το σύστημα διαθέτει απλό αυτόματο πότισμα. Ο εξήντα τετραγωνικών μέτρων φυτικός τοίχος χρειάστηκε δύο ημέρες για την εγκατάσταση, και δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα με την οικοδομική άδεια. Το κάθε πάνελ έχει κόστος 80€, σημαντικά φθηνότερο από το σύστημα του Patrick Blanc και ζυγίζει περίπου 35kg όταν φυτεύεται και ποτίζεται, καθιστώντας το σύστημα κατάλληλο για τα περισσότερα κτίρια. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και σε εσωτερικούς τοίχους.

kathetoi_khpoi13.png

Εικόνα 12 (Κάθετος κήπος με το σύστημα ELT, Πηγή: Υ11)  

Τα δύο μεγάλα πλεονεκτήματα του συστήματος είναι ότι αν κάτι πάει στραβά μπορεί να αντικατασταθεί το κάθε πάνελ ξεχωριστά και ότι δεν περιμένεις για να αναπτυχθεί το φύλλωμα των φυτών στον κάθετο κήπο, αφού είναι ήδη με φύλλωμα τα φυτά.

4. Φυτικό υλικό στους κάθετους κήπους

Η επιλογή των φυτών στον «κάθετο κήπο» προσαρμόζεται στις κλιματικές ανάγκες κάθε περιοχής. Το σύστημα υποστήριξης των φυτών στον «κάθετο κήπο» είναι αρκετά ελαφρύ και μπορεί να προσαρμοστεί οπουδήποτε, χωρίς να υπάρχει περιορισμός στην επιφάνεια κάλυψης αφού συνήθως χωράνε τριάντα φυτά ανά τετραγωνικό μέτρο (Υ5).

Όπως γίνεται σε κάθε σχέδιο φύτευσης έτσι και στους κάθετους κήπους λαμβάνουμε υπόψη μας το προσανατολισμό και το κλίμα της περιοχής. Φυτά που βρίσκονται στα ανώτερα μέρη του τοίχου έχουν διαφορετικές συνθήκες φωτισμού, υγρασίας και αερισμού από αυτά στα χαμηλότερα μέρη του τοίχου. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε το μικρόκλιμα της κάθε περιοχής που θέλουμε να φυτεύσουμε, ώστε τα φυτά να δέχονται τον απαραίτητο φωτισμό για την επιβίωσή του, ενώ ειδικά σε εσωτερικούς κάθετους κήπους μπορεί να χρειαστεί και συμπληρωματικός φωτισμός (Loh, 2008). Άρα για την επιλογή κατάλληλων φυτών για κάθετους κήπους σημαντικό ρόλο παίζει ο προσανατολισμός του τοίχου και το μικρόκλιμα της περιοχής.

Yπάρχουν πολλά είδη φυτών, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κάθε περίπτωση για κάθετες φυτεύσεις. Παρακάτω ακολουθούν μερικά παραδείγματα (Υ12) :

Φυτά κατάλληλα για κάθετη φύτευση σε ηλιόλουστα σημεία: Vitis sp. (Αμπέλια), Allyssum sp. (Άλυσσος), Genista acanthoclada (Αφάνα) Vervena sp. (Βερβένα), Berberis thunbergii (Βερβερίδα), Veronica sp. (Βερονίκη νάνα), Pelargonium sp. (Γεράνι), Rosmarinus officinalis (Δεντρολίβανο έρπον), Thymus vulgaris (Θυμάρι), Cotoneaster sp. (Κυδωνίαστρο), Cuphea sp. ( Κουφέα), Lantana camara (Λαντάνα νάνα), Lavandula sp. (Λεβάντα), Santolina chamaecyparissus (Λεβαντίνη), Mesembrianthemum sp. (Μπούζι), Spiraea sp. (Σπειραία έρπουσα), Teucrium sp. (Τεύκριο έρπον), Salvia triloba (Φασκόμηλο).

Αναρριχώμενα με γρήγορη ανάπτυξη: Lonicera caprifolium (Αγιόκλημα), Bougainvillea spectabilis (Μπουκανβίλια), Wisteria sinensis (Γλυτσίνια), Hedera helix (Κισσός), Vitis vivifera (Κληματαριά), Polygonum sp. (Πολύγωνο) Trachelospermum jasminoides (Ρυγχόσπερμο)

Κατάλληλα για κάθετη φύτευση σε θέσεις με άνεμο και κρύο: Pittosporum tobira “nanum”(Αγγελική νάνα), Berberis thunbergii (Βερβερίδα), Vinca sp.(Βίγκα), Rosmarinus officinalis (Δεντρολίβανο έρπον), Erica sp. (Έρικα, ρείκι), Hedera helix (Κισσός), Cotoneaster sp. (Κυδωνίαστρο), Lavandula sp., (Λεβάντα), Santolina chamaecyparissus (Λεβαντίνη), Spirea sp. (Σπειραία έρπουσα), Teucrium sp. (Τεύκριο έρπον)

Κατάλληλα για κάθετη φύτευση σε σκιερά σημεία:Lonicera caprifolium (Αγιόκλημα), Berberis thunbergii (Βερβερίδα),Veronica sp. (Βερονίκη), Vinca minor (Βίγκα νάνα), Cotoneaster sp. (Κυδωνίαστρο), Hedera helix (Κισσός), Trachelospermum jasminoides (Ρυγχόσπερμο), Nephrolepis sp.(Φτέρη, διάφορα είδη)

 

kathetoi_khpoi0.PNGΕικόνα 13 (Μικρό διακοσμητικό στοιχείο ανθισμένου κάθετου κήπου, Πηγή: Υ13)  

5. Πλεονεκτήματα – Μειονεκτήματα κάθετων κήπων

Οι κάθετοι κήποι πλεονεκτούν στα εξής σημεία:

i. βελτιώνουν την αισθητική όψη του κτιρίου

ii. παρέχουν ηχομόνωση, καθώς το φύλλωμα απορροφά τους ήχους περιορίζοντας τις επιπτώσεις από την ηχορύπανση (τα φύλλα δε διακρίνονται για την απορρόφηση του ήχου, αλλά ολόκληρο το φυτό μαζί και με το υπόστρωμα ανάπτυξής του, μπορεί να μειώσει το θόρυβο σημαντικά σε πολλές οδικές αρτηρίες, Haron, 2007)

iii. επεκτείνουν το όριο ζωής των επιφανειών λόγω μεγαλύτερης προστασίας από τα καιρικά φαινόμενα (Υ1)

iv. στην εξοικονόμηση ενέργειας λόγω αυξημένης μόνωσης (Υ1)

v. προστατεύουν από την υπέρυθρη ακτινοβολία (Υ1)

vi. μετριάζουν την πίεση που ασκεί ο αέρας, καθιστώντας το κτίριο περισσότερο αεροστεγές (Υ1) vii. περιορίζουν σημαντικά την αύξηση αλλά και την απώλεια θερμότητας που παρατηρείται στα κτίρια (μελέτη που έγινε από τον Hoyano στο Τόκυο έδειξε διαφορά 10 ºC μεταξύ φυτοκαλυμμένων τοίχων και μη φυτοκαλυμμένων). Επίσης, έρευνες έχουν δείξει ότι τοίχοι κτιρίων που καλύπτονται από πράσινο προωθούν τη μείωση της θερμοκρασίας στο εσωτερικό των κτιρίων κατά τους θερμούς μήνες με αποτελέσματα το κόστος ενέργειας να μειώνεται κατά 23% (Bass et al, 2001).

viii. μπορεί να αποτελέσουν ένα μέσο αύξησης της βιοποικιλότητας του αστικού περιβάλλοντας, φυτεύοντας είδη που έχουν ή τείνουν να εξαφανισθούν (Υ1)

ix. βελτιώνουν τη ποιότητα του αέρα επειδή τα φυτά συγκρατούν τα αιωρούμενα σωματίδια και τη σκόνη (έρευνα στο Πανεπιστήμιο Guelf, του Καναδά έδειξε ότι η βλάστηση σε τοίχους συνέβαλλε στη μείωση της συγκέντρωσης τουλουόλιου, αιθυλοβενζολίου κι άλλων επιβλαβών ενώσεων (Darlington, 2001) ).

x. απορροφούν ποσότητα βροχής, οπότε γίνεται καλύτερη διαχείριση όμβριων υδάτων και μειώνονται οι πλημμύρες (μελέτες έδειξαν, ότι οι κάθετοι κήποι απορροφούν ποσότητα από το νερό της βροχής επιτυγχάνοντας έτσι καλύτερη διαχείριση των όμβριων υδάτων και μειώνοντας τις πλημμύρες εντός των πόλεων). Σε πολλές περιπτώσεις κάθετων κήπων συλλέγεται το νερό της βροχής, το οποίο εμπλουτίζεται με θρεπτικά στοιχεία και επανακυκλοφορεί (Loh, 2008). xi. συμβάλλουν σημαντικά στη μείωση της ρύπανσης, απορροφώντας τις ρυπαντικές ουσίες (Υ1)

xii. μειώνουν την αντανακλώμενη θερμότητα (Υ1)

Αντίστοιχα, οι κάθετοι κήποι μειονεκτούν στα εξής:

i. Κόστος: Στα αρνητικά των κάθετων φυτικών τοίχων είναι το υψηλό κόστος, που εκτιμάται ότι ξεπερνά τα διακόσια ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο φυτεμένης επιφάνειας, έναντι εκατό, που απαιτεί ο πιο εξεζητημένος ταρατσόκηπος Υ14 Όσον αφορά τους κάθετους κήπους του Blanc το κόστος αυξάνεται ιδιαίτερα αφού σύμφωνα με πληροφορίες στην παρακάτω ιστοσελίδα Υ15 κυμαίνεται στα 600€ το τετραγωνικό μέτρο μαζί με την εργασία και 1200€ το τετραγωνικό μέτρο για κατασκευή των 40 τετραγωνικών μέτρων κι άνω (εκτιμήσεις τιμών 2010). Βέβαια ο ίδιος ο Blanc ισχυρίζεται ότι οι κάθετοι κήποι του μπορούν να έχουν διάρκεια τριάντα χρόνων.

ii. Νερό: Ένα άλλο μειονέκτημα που πολλοί προσάπτουν στους κάθετους κήπους είναι το νερό που καταναλώνεται για την άρδευσή τους (το οποίο δεν είναι πάντα ανακυκλούμενο), δεδομένου τα προβλήματα έλλειψης νερού που αντιμετωπίζει ο πλανήτης μας. (Υ1)

6. Πάνελ κάθετων κήπων για ευρύ κοινό

Στο εμπόριο κυκλοφορούν πλέον «πάνελ κάθετων κήπων» τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν εύκολα από το ευρύ κοινό σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους. Ένα παράδειγμα αποτελεί ο τύπος πάνελ με τις «τσέπες» μέσα όπου τοποθετούνται τα φυτά (Υ16). Βέβαια ο χρήστης πρέπει να δείξει προσοχή όσον αφορά κυρίως το μέρος και τον τρόπο εγκατάστασής τους. Για παράδειγμα, δε θα ήταν σοφό να εφαρμοστεί το πάνελ πάνω σε επιφάνειες που θα μπορούσαν να καταστραφούν από διαρροή νερού. Επίσης, αν χρησιμοποιηθεί σε εσωτερικό χώρο το πάνελ, καλό είναι να είναι σχετικά αδιάβροχο το επίπεδο.

           kathetoi_khpoi15.png       kathetoi_khpoi16.png

Εικόνα 14 (Πάνελ κάθετου κήπου με τσέπες και σχέδιο του πάνελ, Πηγή:Υ16) 

 

Ένας απλός χρήστης αρκεί να λάβει υπόψη του τα παρακάτω:

α)Φωτισμός

Εξωτερικά: Οι συνθήκες φωτισμού διαφέρουν ανάλογα την περιοχή και την εποχή. Καλό είναι ο χρήστης αν δε γνωρίζει, να συμβουλευτεί έναν ειδικό. Εσωτερικά: Κατάλληλο μέρος μέσα στο σπίτι είναι κοντά σε παράθυρο ή σε φωταγωγό. Αν χρειάζεται επιπλέον φως μπορεί να γίνει χρήση φωτός αλογόνου που έχει την υψηλότερη αποτελεσματικότητα όσον αφορά το είδος φωτισμού που χρειάζονται τα φυτά.

β)Τύποι φυτών

Τα φυτά που θέλει ο χρήστης να φυτέψει καθορίζουν και την περιοχή που πρέπει να φυτευτούν. Για παράδειγμα, τα κηπευτικά θέλουν πολύ ήλιο, οι φτέρες αγαπούν τη σκιά κ.τ.λ.

γ)Υγρασία

Η επιφάνεια του πάνελ μένει στεγνή και δε στάζει αλλά μερικές φορές μπορεί να φύγει λίγο νερό και να στάξει στο πάτωμα, οπότε καλό είναι εκεί που εγκαθιστά κάποιος το πάνελ να είναι από κάτω αδιάβροχη επιφάνεια. Δε συνιστάται η εγκατάσταση εκεί όπου από κάτω έχει π.χ. χαλί ή ξύλο.

δ) Σκοπός

Μπορεί κανείς να δημιουργήσει μια περιοχή ενδιαφέροντος στον κήπο ή να γεμίσει έναν ολόκληρο τοίχο, να φυτέψει βότανα κοντά σε κουζίνες ή σε ηλιόλουστα αίθρια. Το μπάνιο είναι αρκετά κατάλληλο μέρος για φυτικούς τοίχους αλλά και η τοποθέτηση φυτικών τοίχων σε μέρη για σκοπούς διαφήμισης είναι έξυπνη ιδέα. Τέλος, οι φυτικοί τοίχοι μπορούν να αποτελέσουν μια περιοχή ενδιαφέροντος ή πόλου έλξης για τους εργαζόμενους ή τους πελάτες σε χώρο εργασίας ή σε ξενοδοχεία κτλ (Υ16).

Όσον αφορά την εγκατάσταση του πάνελ, όπως φαίνεται στην εικόνα 15, καρφώνεις στον τοίχο τα δύο υποστυλώματα σε απόσταση ανάλογη με το πλάτος του πάνελ, ύστερα εφαρμόζεις πάνω σε αυτά κάποιες βίδες-υποδοχές για το πάνελ με τη χυτή βάση (η χυτή βάση είναι συνήθως σε σχήμα λεπτής ζαρντινιέρας από μεταλλικό υλικό) και κατόπιν συνδέεις το πάνελ-βάση με τα υποστυλώματα. Αν δεν υπάρχει βάση, απλά τοποθετείς τις βίδες- υποδοχές απευθείας στον τοίχο και κρεμάς το πάνελ (εικόνα 16).

kathetoi_khpoi17.png

Εικόνα 15 ( Σχέδιο εγκατάστασης, Πηγή: Υ16)  

 

kathetoi_khpoi18.png

Εικόνα 16 (Σχέδιο πάνελ χωρίς τη βάση, Πηγή: Υ16)  

 

Όσον αφορά το πότισμα, η κάθετη μονάδα διαθέτει ανακυκλούμενο σύστημα υδροπονικής καλλιέργειας (καλό είναι η εγκατάσταση να γίνει από ειδικό) ή αυτό γίνεται χειρωνακτικά απλά ποτίζοντας π.χ. με ποτιστήρι της «τσέπες» που βρίσκονται στην πιο ψηλή σειρά και το νερό θα απορροφηθεί αργά και από τα φυτά στις από κάτω «τσέπες». Υπάρχει μια οπή στο κάτω μέρος του πάνελ απ’ όπου εξέρχεται το τυχόν περισσευούμενο νερό και αν δεν υπάρχει η βάση του πάνελ μπορεί κάποιος όταν ποτίζει να κρεμά προσωρινά κάποιο δοχείο σε γαντζάκι που μπορεί να Όσον αφορά το πότισμα, η κάθετη μονάδα διαθέτει ανακυκλούμενο σύστημα υδροπονικής καλλιέργειας (καλό είναι η εγκατάσταση να γίνει από ειδικό) ή αυτό γίνεται χειρωνακτικά απλά ποτίζοντας π.χ. με ποτιστήρι της «τσέπες» που βρίσκονται στην πιο ψηλή σειρά και το νερό θα απορροφηθεί αργά και από τα φυτά στις από κάτω «τσέπες». Υπάρχει μια οπή στο κάτω μέρος του πάνελ απ’ όπου εξέρχεται το τυχόν περισσευούμενο νερό και αν δεν υπάρχει η βάση του πάνελ μπορεί κάποιος όταν ποτίζει να κρεμά προσωρινά κάποιο δοχείο σε γαντζάκι που μπορεί να εφαρμοστεί κάτω από την οπή, για τη συλλογή του (Εικόνα 17).

kathetoi_khpoi19.png

                                                            Εικόνα 17 (Πηγή: Υ17)  

7.Συμπεράσματα

Ο κάθετος κήπος ουσιαστικά φιλοξενεί μεγάλη ποικιλία φυτών μετατρέποντας τις “τσιμεντένιες” γωνίες της πόλης σε πολύτιμους πυρήνες βιοποικιλότητας. Η χειρονομία αυτή αν καθιερωνόταν θα μπορούσε να προσφέρει στον άνθρωπο μια εναλλακτική εικόνα της πόλης. Τα υλικά των κτιρίων, που μας περιβάλλουν, τσιμέντο, άσφαλτος, αυξάνουν τη μέση θερμοκρασία της πόλης απορροφώντας την ηλιακή ενέργεια και αποδίδοντάς την στο περιβάλλον ως θερμότητα. Η κάλυψή τους με φυτά λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο και τα προστατεύει από ακραίες θερμοκρασίες, διατηρώντας τα κυρίως δροσερά το καλοκαίρι και περιορίζοντας ταυτόχρονα την ενέργεια που δαπανάται για τον κλιματισμό. Επίσης, τα φυτά των κάθετων κήπων βοηθούν στο να διατηρηθεί καθαρή η ατμόσφαιρα παγιδεύοντας μολυσματικές ουσίες, ενώ παράλληλα μονώνουν τα κτίρια από εξωτερικούς θορύβους δημιουργώντας έτσι πιο ήρεμους και ήσυχους χώρους εργασίας και κατοίκησης. Επιπλέον, οι κενοί τοίχοι των κτιρίων διαβάζονται πλέον ως ευκαιρίες, για να επανέλθει η φύση στις πόλεις, να συγχωνευθεί με το κτιστό και να μετατρέψει τις δισδιάστατες επιφάνειες των κτιρίων σε γοητευτικούς κήπους που κρέμονται από ψηλά. Εξάλλου, είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι που εκτίθενται περισσότερο σε φυσικές θέες είναι πιο υγιείς, χαρούμενοι, παραγωγικοί και πιο δημιουργικοί. Είναι πλέον πραγματικότητα ότι η φύση μπορεί να «κρεμαστεί» παντού και να «ταξιδέψει» στους τοίχους των κτιρίων με ποικίλους τρόπους σε μια υπερβολή σχημάτων και μεγεθών.

Βιβλιογραφία

Α. Επιστημονικά άρθρα

1. Darlington A., Dat J. and Dixon M., 2001. The Biolfitration of Indoor Air: Air Flux and Temperature Influences the Removal of Toluene, Ethylbenzene and Xylene. Environmental Sciencs Technology 35(1):240-246.

2. Bass B. and Baskaran B., 2001. Evaluating Rooftop and Vertical Gardens as an Adaptation Strategy for Urban Areas. National Research Council of Canada.

3. Haron Z. and Olham DJ., 2007. A Markovian approach to the modeling of sound propagation in urban streets containing trees. Conference on Sustainable Building South East Asia, November 2007, Malaysia.

4. Loh, Susan and Stav, Yael (2008) Green a city grow a wall. In: Proceedings of the

5. Subtropical Cities 2008. Conference: From Fault-lines to Sight-lines : Subtropical Urbanism in 20-20, 3-6 September 2008, State Library of Queensland, Brisbane,Queensland.

6. Hoyano Akira, 1988. Climatological Uses of Plants for Solar Control and the Effects on the Thermal Environment of a Building, Energy and Buildings 11 (1998): 181-199.

Β. Υπερσυνδέσεις

1. Υ1: www.greenscreen.com/Resources/.../IntroductionGreenWalls.pdf

2. Υ2 : www.greenscreen.com

3. Υ3: http://kikitriantafylli.wordpress.com/page/2/

4. Υ4: http://www.tanea.gr

5. Y5 : http://www.verticalgardenpatrickblanc.com/.

6.Y6: http://www.grassmag.gr/summary.aspcatid=6750&subid=2&PubID=2817&word=%F4%EF%DF%F7%EF%E9

7. Υ7: http://www.vegitecture.net/search/label/vertical%20greening

8. Y8: http://www.plantwalldesign.com/hydroponic-plant-wall.html 9. Υ9: http://www.livingwallart.com/making-living-wall-art/a-german-vertical-garden-system/

10. Y10: http://www.acido.info/rocket2008/students/6Tampilic_Michael/index.htm

11. Υ11: http://www.eltlivingwalls.com/living-walls/

12. Υ13: http://plantsonwalls.com/pleatedplanter.html

13. Υ14: http://www.gardenart.biz/?p=40

14. Υ15: http://www.bdonline.co.uk/story.asp?storycode=3115598

15. Υ16: http://plantsonwalls.com/floraframe.html

16. Υ17: http://floraframe.blogspot.com/

17. Υ20: http://www.e-tipos.com/newsitem?id=55825

 

Παρουσίαση εργασίας

{rokbox size=|fullscreen| title=|Μέρος 1ο|}doc/kathetoi_khpoi_part1.pdf{/rokbox}

{rokbox size=|fullscreen| title=|Μέρος 2ο|}doc/kathetoi_khpoi_part2.pdf{/rokbox}