Το πράσινο κάνει καλό - όχι μόνο στη σωματική, αλλά και στην ψυχική υγεία. Αυτό υποστηρίζουν σε έκθεσή τους ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου του Έξετερ, σύμφωνα με τους οποίους όσοι μετακομίζουν σε αστικές περιοχές με χώρους πρασίνου διαπιστώνουν μόνιμα οφέλη μέσα σε διάστημα τριών ετών.


Ποιοτικά κριτήρια και παραγωγή φυτών πράσινης στέγης προς διοχέτευση στην αγορά

Πρόλογος

Σε πολλές περιπτώσεις, ελκυστικά σχέδια πράσινων στεγών αποτυγχάνουν είτε επειδή οι εδαφοκλιματικές απαιτήσεις ορισμένων φυτικών ειδών δεν έχουν ληφθεί υπόψη από τους σχεδιαστές, είτε επειδή κάποια από τα φυτά που περιλαμβάνονται σε αυτά δε διατίθενται στο εμπόριο. Επίσης, συχνά γίνεται επιλογή εντυπωσιακών φυτών και γρασιδιών για το σχηματισμό όμορφων μοτίβων και καμπύλων γραμμών τα οποία στην πραγματικότητα δεν είναι δυνατό να διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ακόμη, γίνεται συχνά επιλογή ενός μόνο φυτικού είδους, κάτι που δε συνιστάται για τα φυτεμένα δώματα.

Τα φυτά καλό είναι να προτιμούνται με μικρή μπάλα ρίζας. Ο πολλαπλασιασμός είναι ανώφελος τον χειμώνα. Πολλά πολυετή που πολλαπλασιάζονται με σπόρο, χρειάζονται πρώτα να υποβληθούν στη διαδικασία της στρωμάτωσης για 6 με 12 εβδομάδες, σε θερμοκρασία μεταξύ των -4˚C και +4˚C. Επίσης, ορισμένα φυτικά είδη απαιτούν συγκεκριμένη έκθεση στο φως της ημέρας για την ανάπτυξή τους, με αποτέλεσμα για συγκεκριμένες περιόδους του έτους η παραγωγή τους να μην είναι εφικτή. Αυτό πρέπει να γίνεται αντιληπτό από τους κατασκευαστές και τους σχεδιαστές. Για πλούσια παραγωγή, συνιστάται ο πολλαπλασιασμός με μοσχεύματα όπως στην περίπτωση των ειδών της οικογένειας των σέδων (Sedum spp.) τα οποία αποτελούν, όχι αδίκως, τους «πρωταγωνιστές» στις φυτεύσεις των πράσινων στεγών κυρίως εκτατικού τύπου.

Όσον αφορά τα είδη Σέδων (Sedum spp.)

Το γένος “Sedum” αποτελείται από 420 διαφορετικά είδη και γι’ αυτό είναι το μεγαλύτερο γένος σε είδη της οικογένειας Crassulaceae. Μερικά χρόνια πριν, το γένος ήταν υποδιαιρεμένο σε πολυάριθμα γένη.

Τα φυτά των σέδων είναι ετήσια ή πολυετή ποώδη φυτά με σαρκώδη, εναλασσόμενα, ερυθροπράσινα φύλλα. Τα άνθη τους εμφανίζονται από το Μάιο έως τον Ιούλιο και τα χρώματά τους ποικίλουν από άσπρο έως κόκκινο και κίτρινο, για παράδειγμα: Sedum album, Sedum sexangulare, Sedum reflexum κ.α.

Οι ποικιλίες Phedimus είναι πολυετείς, με έρπουσες ρίζες ημιξυλοποιημένες. Το χειμώνα αυτές οι ποικιλίες είναι γυμνόκλαδες. Έχουν μεγάλα, επίπεδα και οδοντωτά φύλλα με ποίκιλα σχήματα όπως στρογγυλά, ή οβάλ, σε αντίθεση με τα περισσότερα είδη σέδων. Εκτός από τα είδη Phedimus spurious και Phedimus stoloniferus, τα άνθη τους είναι κίτρινα. Παραδείγματα αποτελούν τα είδη Phedimus floriferus, Phedimus kamtschaticus.

Ποικιλίες Phedimus


Εγκατάσταση και Συντήρηση Πράσινων Στεγών – Εμπειρία στον τομέα από τη Γερμανία

 

Η πορεία προς την ανακαίνιση σε πράσινη στέγη

Το καθολικό νηπιαγωγείο που λειτουργεί στην ενορία του Αγίου Τζέρεον στην πόλη Monheim am Rhein (Βεστφαλία Γερμανίας), άνοιξε το 1978. Είναι σε μία κατοικήσιμη περιοχή με πολυώροφα κτίρια και αποτελεί το «σπίτι» για τέσσερις ομάδες νηπιαγωγείου.

Η δομή της οροφής πάνω από το ταβάνι οπλισμένου σκυροδέματος, αποτελείται από φράγμα υδρατμών, στρώση 80 χιλιοστών θερμικής μόνωσης από εξωθημένο πολυστυρένιο και ασφαλτικά στεγανοποίησης της οροφής. Πάνω από αυτά, υπήρχε ένα στρώμα χαλικιών πάχους περίπου 5 εκατοστών ως προστατευτικό στρώμα.

Πάνω από κάθε δωμάτιο των γκρουπ των νηπίων αλλά και ενός εκ των υπνοδωματίων, υπάρχει μία κατασκευή ξύλινης πυραμίδας που δημιουργεί «θόλο» για τα φωτιστικά και αποτελεί στοιχείο της οροφής (ξεχωρίζουν πάνω από τη στέγη). (Εικ. 1,4)

Το 1999, 21 χρόνια αργότερα, η στέγη άρχισε να εμφανίζει σημάδια φθοράς με τις πρώτες προβληματικές και υγρές περιοχές στο στρώμα της θερμομόνωσης να εντοπίζονται. Κατά τη διάρκεια μιας αρχικής επισκόπησης της κατάστασης έγινε λόγος για ανακαίνιση, αλλά πέρασαν 3 χρόνια για να ξεκινήσουν οι εργασίες

Για οικονομικούς και οικολογικούς λόγους, η οικογένεια της ενορίας αποφάσισε υπέρ της «πράσινης» ανακαίνισης – με άλλα λόγια ανακαίνιση της στέγης με προστατευτικό στρώμα που θα αποτελείται από τον ίδιο τον ταρατσόκηπο εκτατικού τύπου. Η λύση αυτή έχει πολλά αποδεδειγμένα και απτά πλεονεκτήματα για τους παρακάτω λόγους:

  • Για την αδιαβραχοποίηση της στέγης του νηπιαγωγείου: επιμήκυνση της διάρκειας της στεγανοποίησης της στέγης, αφού η πράσινη στέγη αποτελεί το καλύτερο προστατευτικό στρώμα για μια οροφή. Η πράσινη στέγη στην περίπτωση επίπεδης οροφής που έχει εμφανιστεί ζημιά, προτείνεται ως κατάλληλη λύση όπως αναφέρεται και στην Έκθεση Ζημιών Ιδιοκτησίας από την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση το έτος 1988.
  • Για τη φύση και το περιβάλλον: συγκράτηση υδάτων, νέα ενδιαιτήματα για φυτά και ζώα, βελτίωση του κλίματος, απελευθέρωση οξυγόνου, δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα.
  • Για την ενορία: εξοικονόμηση μελλοντικών δαπανών ανακαίνισης, αφού η στεγανοποίηση θα διαρκέσει περίπου 4 φορές περισσότερο επειδή προστατεύεται από την ακτινοβολία UV, το χαλάζι και τις μεγάλες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας.
  • Βελτίωση του οικιστικού περιβάλλοντος από αισθητική άποψη. Σε κατοικήσιμες περιοχές συγκεκριμένα, κοιτάζοντας σε ένα ανθισμένο τοπίο στέγης από ένα παράθυρο ή μπαλκόνι που βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο, είναι πολύ πιο ευχάριστο από το να κοιτάς σε μία γκρι στέγη με ασφαλτούχα επένδυση.
  • Για τα παιδιά και τους ενήλικες στο νηπιαγωγείο: βελτίωση του εσωτερικού κλίματος (ειδικά όσον αφορά τη δροσιά το καλοκαίρι).

Η στεγανοποίηση της στέγης

Στο τέλος του Μάιου του 2002, οι εργασίες ξεκίνησαν με την εξαγωγή και την απόρριψη του παλιού στρώματος αμμοχάλικου της στέγης. Έπειτα, το κατεστραμμένο στρώμα στεγανοποίησης της οροφής αφαιρέθηκε όπως και η υγρή θερμομόνωση και οι σανίδες από αμιαντοτσιμέντο που κάλυπταν τις πυραμίδες (Εικ. 1). Κατά την κατασκευή της νέας στεγανωτικής στρώσης της οροφής, απλώθηκε πρώτα ένα ψυχρό αυτοκόλλητο - φράγμα υδρατμών σε όλη την επιφάνεια της στέγης. Αυτό αποτελείται από πολύ ανθεκτικό στο σχίσιμο σύνθετο αλουμινίου, επικαλυμμένο πλήρως με ψυχρή ασφαλτική μεμβράνη. Όσον αφορά τη θερμομόνωση, αποφασίστηκε μόνωση με χρήση πάνελ εξωθημένου πολυστυρένιου με κλίση 1.5%, μέσο πάχος 157 χιλιοστών και θερμική αγωγιμότητα κατηγορίας 040. Ενώ η θερμομόνωση στην επίπεδη επιφάνεια τοποθετούταν χαλαρά, οι πυραμίδες επιστρώνονταν με θερμική μόνωση φτιαγμένη από πάνελ εξωθημένου πολυστυρένιου 120 χιλιοστών πάχους και θερμική αγωγιμότητα κατηγορίας 035, τα οποία κολλάνε πάνω στη στέγη. Επιπλέον, ένα τετραγωνικό ξύλο τοποθετήθηκε στα μισά του περιβλήματος της πυραμίδας ως υποστήριξη της θερμομόνωσης.

Το τρίτο βήμα περιλάμβανε την τοποθέτηση της μονής στρώσης στεγανοποίησης στην οροφή χρησιμοποιώντας πλαστικά φύλλα τριπολυμερούς (EVA), με την σύζευξη των ραφών να πραγματοποιείται ομοιόμορφα με τη χρήση διαλύματος ή με θερμοσυγκόλληση με αέριο. Στη συνέχεια, κάθε ραφή ελεγχόταν χειρωνακτικά με τη βελόνα δοκιμής και με οπτικό έλεγχο και στη συνέχεια σφραγιζόταν με ταινία. Μόνο αν το έργο αυτό εκτελείται με μεγάλη προσοχή εξασφαλίζεται η σωστή στεγανοποίηση με ανθεκτικότητα στη διείσδυση ριζών (αντιρριζική προστασία).

Συγκεκριμένα, στις μικρές κλίσεις, η στεγανοποίηση με πλαστικά φύλλα έχει το ειδικό πλεονέκτημα ότι αποφέρει πολύ λιγότερα λιμνάζοντα νερά κοντά στις ραφές δεδομένου ότι το πάχος του φύλλου και συνεπώς το «σκαλοπάτι» στην περιοχή της ραφής είναι ύψους μόνο 1,2 χιλιοστών και συνεπώς πολύ μικρότερο από το πάχος των 5 χιλιοστών της κορυφαίας στρώσης ασφάλτου. Τα αρνητικά αποτελέσματα στη βλάστηση εξ’ αιτίας του σχηματισμού λιμναζόντων νερών - με άλλα λόγια ο κίνδυνος των στάσιμων νερών σε κλίσεις οροφών μεγαλύτερες του 5% - συνήθως υποτιμούνται. Παρ’ όλ’ αυτά, όσο πιο πολύ το περισσευούμενο νερό που αποστραγγίζεται, τόσο λιγότερη η ανεπιθύμητη βλάστηση και τόσο λιγότερη η ανάγκη για φροντίδα. Το γεγονός αυτό εκτιμάται μακροπρόθεσμα με το μειωμένο κόστος συντήρησης.

Τα στεφάνια υποστήριξης των φώτων του θόλου που σχηματίζεται εσωτερικά των πυραμίδων, έχουν πλέον και ανεμιστήρα με μοτέρ, που σημαίνει ότι τα νέα φωτιστικά παρέχουν και φρέσκο αέρα για τα δωμάτια των γκρουπ των νηπίων. Μετά την εγκατάσταση των χαρακτηριστικών αλουμινίου στη στέγη (μπορντούρα), την κάλυψη της καμινάδας με πλάκες και τη στεγανοποίηση των υποδοχών για το αλεξικέραυνο, οι εργασίες στεγανοποίησης ολοκληρώθηκαν.

«Πρασινίζοντας» τη στέγη

Εφόσον το «πρασίνισμα» της στέγης αποτελεί άλλο ένα φορτίο στο «πακέτο» της στέγης, η διαμόρφωση ξεκίνησε με το άπλωμα προστατευτικών χαλιών σε όλη την επιφάνεια της στέγης. Αυτό το χαλί ζυγίζει 500 g/m2 και δεν παρέχει μόνο αυξημένη προστασία από μηχανική βλάβη στο κάλυμμα της στέγης – αφού οι προδιαγραφές απαιτούν μόνο 300 g/m2 για τη συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά μπορεί και να αποθηκεύσει έως και 5 λίτρα νερού το οποίο ωφελεί τη βλάστηση. Το πάνελ αποστράγγισης και αποθήκευσης νερού “Floradrain FD25” τοποθετήθηκε στις επίπεδες επιφάνειες της στέγης. Αποτελείται από ανακυκλούμενο πολυαιθυλένιο με αυλάκια συλλογής νερού και οπές για αερισμό και εξάτμιση. Το συνεκτικό σύστημα καναλιών στο εσωτερικό του - γνωστό και ως «αυγουλιέρα» - εγγυάται την ασφαλή απορροή των περίσσιων όμβριων υδάτων. Τα πάνελ καλύπτονται με φύλλο φίλτρου για να εμποδίζουν τη διείσδυση των συστατικών του εδαφικού υποστρώματος στο αποστραγγιστικό.

Εικόνα 1. Το εδαφικό υπόστρωμα οροφής εκτοξεύεται πάνω στις πυραμίδες


“New Providence Wharf” (Λονδίνο) – Πράσινες στέγες δίπλα στον Τάμεση

Η εταιρεία “Skidmore, Owings & Merrill”

Η “Skidmore, Owings & Merrill” (SOM), είναι μία από τις κορυφαίες εταιρείες αρχιτεκτονικής, εσωτερικού σχεδιασμού, μηχανικής και αστικού σχεδιασμού στον κόσμο με 75-ετή φήμη εξαίρετου σχεδιασμού και με «πορτφόλιο» που περιλαμβάνει κάποια από τα πιο σημαντικά αρχιτεκτονικά επιτεύγματα του 20ου και 21ου αιώνα. Από την ίδρυσή της, η “SOM” κατέχει ηγετική θέση στην έρευνα και ανάπτυξη εξειδικευμένων τεχνολογιών καθώς και στις καινοτόμες μεθόδους και ιδέες, πολλές από τις οποίες είχαν ως αποτέλεσμα εμφανή και μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στο επάγγελμα του σχεδιαστή και στο φυσικό περιβάλλον. Η επιχείρηση έχει τιμηθεί για το κύρος της στο σχεδιασμό και στην τεχνολογία οικοδόμησης, με περισσότερα από 900 βραβεία που αφορούν στην ποιότητα, στην καινοτομία και στη διαχείριση. Η εταιρεία διατηρεί γραφεία στο Λονδίνο, Σικάγο, Ν. Υόρκη, Σαν Φρανσίσκο, Ουάσινγκτον, Χονγκ Κονγκ και Βρυξέλλες.

Η “SOM” έχει επιδείξει στο παρελθόν ενδιαφέρον (εξακολουθεί και σήμερα) για το σχεδιασμό έργων φιλικών προς το περιβάλλον, την εναρμόνιση των κτιρίων με το περιβάλλον τοπίο και τη μέριμνα για ελεύθερους χώρους αναψυχής στις πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές. Αυτές οι παράμετροι λήφθηκαν υπόψη και σε πολλά έργα που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα στην Ευρώπη και στις Η.Π.Α. στο σχεδιασμό των οποίων ενσωματώθηκαν πράσινες στέγες.

Επιπροσθέτως, αυτές οι πράσινες στέγες συνεισφέρουν σημαντικά στις περιβαλλοντικές και αειφόρου ανάπτυξης στρατηγικές σχεδιασμού για τα έργα της “SOM”, μέσω:

  • Της βελτιωμένης μόνωσης κτιρίων και μείωσης του φαινομένου της θερμικής νησίδας
  • Της κατακράτησης υδάτων
  • Της συνεισφοράς στην βιοποικιλότητα και στα ενδιαιτήματα άγριας ζωής
  • Της δυνατότητας διάθεσης χώρων για χρήση αναψυχής
  • Πρόσφατα έργα με σημαντικές επιφάνειες πράσινων στεγών:

Ο σχεδιασμός της ζώνης “Canary Wharf” (σημαντική επιχειρηματική ζώνη που βρίσκεται στο “Poplar” Λονδίνου) που περιλαμβάνει μεγάλους δημόσιους χώρους, χώρο στάθμευσης σε οροφές (πάνω από υπόγειους χώρους εξυπηρέτησης, εμπορικά κέντρα) και περιοχή μεταβίβασης επιβατών μαζικών μέσων μεταφοράς. Συγκεκριμένα, οι κήποι του πάρκου “Jubilee” διαθέτουν διαμορφωμένη πράσινη στέγη έκτασης 11 στρεμμάτων όπου έχει εφαρμοστεί αρχιτεκτονική τοπίου και έχει γίνει χρήση υδάτινων στοιχείων και ώριμων δέντρων.

Το “201 Bishopsgate” είναι ένα κτίριο γραφείων με 13 ορόφους που βρίσκεται στην καρδιά της οικονομικής ζώνης του Λονδίνου με πράσινη στέγη εκτατικού τύπου που έχει δημιουργηθεί για τη διασφάλιση της βιοποικιλότητας και της ενίσχυσης των ενδιαιτημάτων άγριας ζωής. Η πράσινη στέγη σε συνδυασμό με άλλες στρατηγικές αειφόρου ανάπτυξης, συνέβαλλε στη βαθμολόγηση του έργου με άριστα - “BREEAM” (σύστημα διαβάθμισης με στόχο την ενθάρρυνση της υιοθέτησης των πρακτικών της βιώσιμης, πράσινης οικοδόμησης).

Το συγκρότημα κατοικιών και κτιρίων διαφόρων χρήσεων στην περιοχή ”Leamouth North” του Λονδίνου, έχει σχεδιαστεί με πράσινες στέγες και με πράσινους τοίχους. Το πρώτο κτίριο έχει ήδη τελειοποιηθεί και διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις «πράσινου τοίχου» στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο Οργανισμός Διεθνής Συνθήκης με έδρα στις Βρυξέλλες (Βέλγιο), έχει σχεδιαστεί με πράσινες στέγες εκτατικού τύπου.

Στην Ακαδημία Γκρίνουιτς (Η.Π.Α.) μια νέα Σχολή και Βιβλιοθήκη, διαμορφώνουν επιφάνειες πράσινων στεγών για την ενοποίηση της Πανεπιστημιούπολης και την βελτίωση της φυσικής ομορφιάς της περιοχής.

Στο ειδικά εξειδικευμένο κτίριο εργαστηρίων του Κέντρου Επιστήμης Γονιδιώματος (Πανεπιστήμιο Β. Καρολίνας, Η.Π.Α.) η δημιουργία πράσινης στέγης είναι μία από τις περιβαλλοντικές στρατηγικές που συμβάλλουν στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης του κτιρίου κατά 25% -με αποτέλεσμα τη «βαθμολόγηση» του κτιρίου με LEED “Silver” (σύστημα διαβάθμισης που έχει ως στόχο να ενθαρρύνει την υιοθέτηση των πρακτικών της βιώσιμης, πράσινης οικοδόμησης)

Εικόνα 1. Ρέντερ της εναέριας άποψης του “New Providence Wharf” ________________________________________

Η πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου για τις Πράσινες Στέγες

Η “SOM” δραστηριοποιείται στο Λονδίνο για 23 χρόνια με επίκεντρο τη δημιουργία εγκαταστάσεων σε αστικές περιοχές και σε βιομηχανικές ζώνες. Η εθνική και τοπική χωροταξική πολιτική προωθεί και επιτρέπει ολοένα και περισσότερο τη χρήση των πράσινων στεγών.

Η κεντρική κυβέρνηση χωροταξικής πολιτικής στο Ηνωμένο Βασίλειο απαιτεί σε κάθε περίπτωση προτεινόμενης οικοδόμησης, να λαμβάνονται υπόψη οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της στο φυσικό περιβάλλον, ενώ προωθεί λύσεις αειφόρου ανάπτυξης.

Η Αρχή “GLA” (Greater London Authority), με επικεφαλή το Δήμαρχο του Λονδίνου, προσδοκεί όλα τα σημαντικά έργα που αναπτύσσονται να ενσωματώνουν πράσινες στέγες και πράσινους τοίχους όπου αυτό είναι εφικτό. Πλέον, οι τοπικές αρχές στο Λονδίνο το αντικατοπτρίζουν αυτό ολοένα και περισσότερο, στο Τοπικό Πλαίσιο Ανάπτυξης της περιφέρειάς τους καθώς και στις οδηγίες σχεδιασμού των έργων.

Παρουσίαση έργου – “New Providence Wharf”

Το “New Providence Wharf” ήταν βιομηχανική περιοχή στον ποταμό Τάμεση στην περιοχή “Docklands” στο Ανατολικό Λονδίνο. Παλαιότερα γνωστή ως “Charrington Wharf”, η περιοχή χρησιμοποιούταν για την αποθήκευση πετρελαίου. Όταν έπαψε να χρησιμοποιείται, η τοποθεσία μετατράπηκε σε εκτάσεις φυσικών λιβαδιών που παρείχαν το ιδανικό περιβάλλον για το “Black Redstarts” (πτηνό γνωστό και ως «Καρβουνιάρης»), πτηνό που επιλέγει να φωλιάζει σε εσοχές ή τρύπες βράχων και κτιρίων. Η περιοχή που οικοδομείται από το “Ballymore Group” σε 4 φάσεις (από το 2001) υπό τα σχεδία της “SOM”, περιλαμβάνει μία σειρά από ιδιωτικά και οικονομικά προσιτά διαμερίσματα, ένα ξενοδοχείο καθώς και κέντρο υγείας σε 30όροφο κτίριο. Η “SOM” έχει συνεργαστεί με την Τοπική Αρχή Σχεδιασμού (Περιφέρεια του Λονδίνου, “Tower Hamlets”) για να «περάσει» πολιτικές που προωθούν την εγκατάσταση πράσινων στεγών και στις 4 φάσεις της οικοδόμησης.

Η πρώτη φάση (το κτίριο “New Providence”) περιλάμβανε μεγάλες εκτάσεις χλοοτάπητα προσβάσιμες από το κοινό, πισίνες και εντατικού τύπου πράσινες στέγες σε χαμηλά επίπεδα, πάνω από χώρους στάθμευσης και σε διαμερίσματα τύπου «πεντχάουζ» στους τελευταίους ορόφους του κτιρίου, σε διαφορετικά επίπεδα. Αυτοί οι διαδοχικοί ταρατσόκηποι που «κατεβαίνουν» το κτίριο και δίνουν πανοραμική θέα στον ποταμό Τάμεση, αποτελούν ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του κτιρίου “New Providence”.

Εικόνα 2. Εντατικού τύπου πράσινες στέγες στο κτίριο “New Providence”

Η δεύτερη φάση (το κτίριο Μίσιγκαν) διαθέτει μεγάλη επιφάνεια ταράτσας η οποία είναι απρόσιτη και διαμορφώθηκε σε πράσινη στέγη εκτατικού τύπου με φύτευση σέδων (Sedum spp.). Στην τρίτη φάση (το ξενοδοχείο Ράντισον και ο πύργος Οντάριο) η μεγάλη επιφάνεια της στέγης του ξενοδοχείου έπρεπε να διαμορφωθεί καταλλήλως ώστε να συμβαδίζει με τις απαιτήσεις για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και να διαθέτει παράλληλα ελκυστική εμφάνιση αφού θα φαινόταν από τα διαμερίσματα του διπλανού πύργου.

Εικόνα 3. Εκτατικού τύπου πράσινη στέγη βιοποικιλότητας στο ξενοδοχείο Ράντισον, Πύργος Οντάριο.

Μια πλούσια σε βιοποικιλότητα πράσινη στέγη πάνω από 400 τ.μ. δημιουργήθηκε με τη συμμετοχή πολλών ειδικών. Η μίξη της βλάστησης επιλέχθηκε για να ελκύει έντομα (συγκεκριμένα αφίδες και ασπόνδυλα) και να παρέχει κατοικία σε πτηνά που επιλέγουν να φωλιάζουν στο έδαφος. Ρηχές ρωγμές διαμορφώθηκαν (αφού χαράχθηκαν καλύφθηκαν με αδιάβροχο υλικό) έτσι ώστε να είναι δυνατόν να συγκεντρωθούν όμβρια ύδατα για να υπάρχει πηγή για τα νεοσσά των πτηνών.

Έπειτα από την ολοκλήρωση του έργου, Καρβουνιάρηδες εμφανίστηκαν στην πράσινη στέγη. Οι ίδιοι προσθέτουν ομορφιά στον ταρατσόκηπο κατά την άνοιξη, το καλοκαίρι και τις αρχές του φθινοπώρου. Αυτή η στέγη αναγνωρίστηκε ως η πρώτη μικτού σκοπού πράσινη στέγη – βιοποικιλότητας, στην περιοχή του Λονδίνου όπου η εμφάνιση ήταν τόσο σημαντική όσο σημαντική ήταν και η ανάγκη για βιοποικιλότητα. Δεν είναι τυχαίο πως αναγνωρίζεται ως πρότυπο έργο.

Το έργο αυτό έλαβε εκτεταμένη δημοσιότητα: συμπεριλήφθηκε σε ένθετο αρχιτεκτονικού περιοδικού για πράσινες στέγες, σε Περιπτωσιολογική Μελέτη στο Σχέδιο για την Τεχνική Έκθεση Λονδίνου «Ζωντανοί Τοίχοι και Στέγες» (2008), χρησιμοποιείται συχνά σε διαφημίσεις στην τηλεόραση από τον κατασκευαστή του συγκεκριμένου συστήματος στέγης και πρωταγωνιστεί σε ντοκιμαντέρ του BBC για τις πράσινες στέγες του Λονδίνου.

Η τελική φάση του έργου (το κτίριο Κεμπέκ) έχει λάβει άδεια σχεδιασμού και συνδυάζει τις παρακάτω προσεγγίσεις:

  • Εντατικώς φυτεμένες περιοχές στο επίπεδο εδάφους επεκτείνουν το δημόσιο ανοικτό χώρο και παρέχουν περιοχές χλοοτάπητα, παιχνιδιού, πισίνας.
  • Εκτατικά φυτεμένες στέγες διαθέτουν μείγμα σέδων (Sedum spp.) και φύτευση αυτόχθονων αγριολούλουδων.

Η πράσινη στέγη παρέχει εκτάσεις ειδικών βιότοπων προσαρμοσμένων στην περιοχή, με διαφορετικές συνθέσεις αγριολούλουδων, λιβαδικών γρασιδιών, βράχους, ρηχές λιμνούλες για την προσέλκυση εντόμων και πτηνών.

Εικόνα 4. Αρχική φωτογραφία περιοχής πριν το έργο

Αναδημοσίευση κειμένου του Graham Wiseman, Διευθύνων Σύμβουλου της Skidmore, Owings & Merrill (www.som.com) -από πρακτικά Παγκόσμιου Συνεδρίου Πράσινων Στεγών 2009 “Bringing Nature Back To Town” .

Μετάφραση κειμένου από τη Ψαριανού Κατερίνα, Γεωπόνο – Αρχιτέκτονα Τοπίου - Μέλος της Γεωρυθμικής ΑΤΕ.


«Κατοικίες Βουνό» (Κοπεγχάγη)- Βελτιστοποιημένο έργο στέγασης

Πώς θα μπορούσε να συνδυάσει κανείς τις ομορφιές μιας προαστιακής αυλής με την ένταση της αστικής πυκνότητας…;

Οι «Κατοικίες Βουνό» αποτελούν τη 2η γενιά των “VM Houses” (ίδιο μέγεθος σπιτιών, ίδιος τύπος και σε ίδια οδό). Παρ’ όλ’ αυτά, για τις «Κατοικίες Βουνό» προβλέπεται τα 2/3 να είναι χώρος στάθμευσης και το 1/3 να χρησιμοποιείται για διαμονή. Τι θα συνέβαινε εάν ο χώρος στάθμευσης γινόταν η βάση πάνω στην οποία θα εγκαθίσταται σειρά συνδεόμενων κατοικιών (σειρά όμοιων κατοικιών χτισμένων σε μεσοτοιχία) σαν μια τσιμεντένια πλαγιά που καλύπτεται από ένα λεπτό στρώμα στέγασης, το οποίο αναδύεται από το 11ο όροφο και φτάνει να αγγίζει την άκρη του δρόμου;

Στην περίπτωση των «Κατοικιών Βουνό» αντί να κτίζονται δύο ξεχωριστά κτίρια το ένα δίπλα στο άλλο δηλ. μια πολυκατοικία και ένα κτίριο χώρου στάθμευσης, συγχωνεύονται οι δύο λειτουργίες σε μία «συμβιωτική σχέση». Ο χώρος στάθμευσης πρέπει να συνδέεται με το δρόμο, ενώ τα σπίτια πρέπει να επιτρέπουν την είσοδο του ηλιακού φωτός και του φρέσκου αέρα και να έχουν και θέα. Γι’ αυτό εξάλλου όλα τα διαμερίσματα έχουν ταρατσόκηπους που «βλέπει» ο ήλιος, διαθέτουν όμορφη θέα αλλά και πάρκινγκ στο δέκατο όροφο! Οι «Κατοικίες Βουνό» εμφανίζονται σαν προαστιακή γειτονιά κηπόσπιτων που «κυλάει» πάνω σε ένα δεκαώροφο κτίριο.


Παρελθόν-Παρόν-Μέλλον: Τεχνικές Πράσινων Στεγών στην πάροδο του χρόνου

Περίληψη

Στις αρχές του 20ου αιώνα, ο πρωτοπόρος αρχιτέκτονας Le Corbusier, ανακάλυψε τα οφέλη του οπλισμένου σκυροδέματος το οποίο επέτρεπε την κατασκευή επίπεδων οροφών που ήταν πλέον δυνατό να διαμορφωθούν και αξιοποιηθούν. Παρακάτω περιγράφονται διάφορες περιπτώσεις ταρατσόκηπων από αυτήν την εποχή. Μερικές από αυτές τις στέγες είναι «ενεργές» μέχρι και σήμερα και μπορούν να δεχθούν και επισκέπτες. Ακολούθησε «άλμα» από τον πρωτοπόρο Friedensreich Hundertwasser, στις τεχνικές διαμόρφωσης τοπίου, οι οποίες αναπτύχθηκαν έως και τις αρχές της δεκαετίας του ’80 και παρ’ όλο που βελτιώθηκαν και εξελίχθηκαν, στην ουσία αντιπροσωπεύουν και τις τεχνικές του σήμερα. Παρακάτω θα γίνει αναφορά σε μερικές σημαντικές δημοσιεύσεις και γεγονότα καθώς και σε αντικείμενα που απασχολούν τη σύγχρονη «βιομηχανία» των πράσινων στεγών. Τέλος, θα δοθούν παραδείγματα από μια ολόκληρη γκάμα από προοδευτικά κτίρια τα οποία κτίστηκαν εντός των τελευταίων δέκα ετών.

Παρελθόν-Παρόν-Μέλλον: Τεχνικές ταρατσόκηπων στην πάροδο του χρόνου Η ιδέα της κάλυψης των στεγών κτιρίων με έδαφος έτσι ώστε να δημιουργείται ένα «μπάφερ» θερμοκρασίας, όπως στην περίπτωση των κελαριών κρασιού στην περιοχή Burgenland της Αυστρίας ή των «Σκανδιναβικών πράσινων στεγών», αλλά και η ιδέα του «καμουφλάζ» των κτιρίων, είναι τόσο παλιές όσο και η οικοδομή η ίδια. Άλλος λόγος για την κάλυψη των στεγών με στρώση εδάφους ήταν και η προστασία της επένδυσης της στέγης, ιδιαίτερα σε περιοχές που διέτρεχαν κίνδυνο πυρκαγιών με αντιπροσωπευτικότερο παράδειγμα αυτό των «στεγών του Βερολίνου».

Οι πρακτικές για τις στέγες που προαναφέρθηκαν, έρχονται σε αντίθεση με την ιδέα της αξιοποίησης των στεγών ως χώρων αναψυχής, εγκαθιστώντας καλλωπιστικά φυτά, καφασωτά για αναρριχώμενα και δέντρα σκιάς. Αυτό απαιτεί κατάλληλες στέγες που αντέχουν μεγάλο φορτίο, οπότε τέτοιου τύπου πράσινες στέγες ήταν δυνατό να πραγματοποιηθούν σε μεγαλύτερο βαθμό, από τότε που άρχισε να γίνεται η χρήση του οπλισμένου σκυροδέματος δηλαδή προς το τέλος του 19ου αιώνα. Πιο πριν, πράσινες στέγες βρισκόντουσαν μόνο σε κάστρα και σε κατοικίες επισκόπων, ενώ οι απλοί πολίτες αρκούνταν σε απλές γλάστρες και ζαρντινιέρες με φυτά που τοποθετούνταν στις άκρες των μερικώς προσβάσιμων στεγών. Φυσικά, αυτή η τεχνική ακόμη εξυπηρετεί και είναι πιο δημοφιλής στις νοτιότερες χώρες της Ευρώπης.

Από την απλή επίπεδη στέγη στην πράσινη στέγη

Η πρώτη πρόταση για τη δημιουργία πράσινων στεγών έγινε το 1867 από τον «δάσκαλο» κτίστη Carl Rabitz από το Βερολίνο, σε έντυπό του. Εξάλλου, είχε και ο ίδιος πράσινη στέγη στη βίλλα του, γεγονός που είχε προκαλέσει «αίσθηση» στο Βερολίνο εκείνης της εποχής. Φυσικά, υπήρχε πολύς δρόμος ακόμη να διανυθεί για να φτάσουμε στην πράσινη στέγη όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Στις αρχές του 20ου αιώνα οι περισσότεροι πρωτοπόροι αρχιτέκτονες ήταν «απασχολημένοι» με το αντικείμενο της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.

Εικόνα 1.  Ταρατσόκηπος του Carl Rabitz, Βερολίνο


 

Πράσινη στέγη στο "Ronald McDonald House" στο Έσεν, Γερμανίας 

 

Πράσινη στέγη στο "Ronald McDonald House" στο Έσεν, Γερμανίας – Κτίριο σχεδιασμένο από τον Friedensreich Hundertwasser για τις οικογένειες με κρισίμως άρρωστα παιδιά

Εικόνα 1. Το “Ronald Mc Donald House” στο Έσεν Γερμανίας, Αύγουστος 2005

Εισαγωγή

Το “Ronald Mc Donald House” (κτίστηκε το 2005 μετά από 1,5 χρόνο περιόδου κατασκευής) στο Έσεν Γερμανίας παρέχει προσωρινή διαμονή σε οικογένειες των οποίων τα κρισίμως άρρωστα παιδιά βρίσκονται υπό θεραπεία στο γειτονικό Πανεπιστήμιο Clinic στο Έσεν. Περιλαμβάνει 17 διαμερίσματα, άνετους κοινόχρηστους χώρους, μια μεγάλη κουζίνα, δωμάτια παιχνιδιού και χόμπι, καθώς και μια πράσινη όαση -τα αίθρια και τις πράσινες στέγες τα οποία βοηθούν τις οικογένειες να αναπαυθούν και να αποσπαστούν λίγο από τον καθημερινό αγώνα που δίνουν επισκεπτόμενοι την κλινική για να στηρίξουν τα παιδιά τους. Με αυτόν τον τρόπο οι γονείς και συγγενείς έχουν την ευκαιρία να επανακτήσουν δυνάμεις και να δώσουν στους νεαρούς ασθενείς αυτό που τα φάρμακα είναι αδύνατο να τους προσφέρουν: αγάπη, δύναμη και αυτοπεποίθηση.


"Etrium" (Κολωνία) - Πράσινες Στέγες και Οικολογική Ενέργεια

 

Περίπτωση εφαρμογής βιώσιμου κτιρίου σύμφωνα με το πρότυπο του «έτριουμ» (etrium)

Ο όρος «έτριουμ» (etrium), προκύπτει από τον συνδυασμό των όρων της ενεργειακής απόδοσης (energy efficiency) και του αίθριου (atrium) και αφορά σε δύο σημαντικά χαρακτηριστικά ενός κτιρίου.

Στην περίπτωση του έργου που θα αναλυθεί παρακάτω, μισθωτής είναι η πολυεθνική εταιρεία Econcern με έδρα τις «Κάτω Χώρες» και στόχο την αειφόρο ανάπτυξη, μέσω χρήσεως εναλλακτικών πηγών ενέργειας, από το 1984. Οι θυγατρικές εταιρείες της Econcern αναπτύσσουν μοναδικά έργα και καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες ανά την υφήλιο, τα οποία σχετίζονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η γερμανική εταιρεία που αποτελεί την έδρα της πολυεθνικής, έχει ήδη δώσει το καλό παράδειγμα με τη δημιουργία ενός κτιρίου γραφείων στην Κολωνία, το οποίο αντανακλά το όραμα της εταιρείας τόσο από πλευράς αρχιτεκτονικής όσο και από ενέργειας. Ο στόχος ήταν να κατασκευαστεί ένα καινοτόμο γραφείο στα πρότυπα του «παθητικού σπιτιού» το οποίο να είναι ταυτόχρονα και αρχιτεκτονικό δημιούργημα που μαγνητίζει τα βλέμματα. Το τριώροφο κτίριο έχει εμβαδόν 3.751 τ.μ. και μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι 150 άτομα.

Γενικοί όροι και προσέγγιση σχεδιασμού

Κατά το σχεδιασμό δόθηκε βάση στις βιώσιμες αλλά και στις οικονομικοτεχνικές πτυχές του κτιρίου. Από την αρχή, η σύσταση της ομάδας σχεδιασμού ήταν ο ιδιοκτήτης, ο αρχιτέκτονας και εμπειρογνώμονες της Econcern. Χάρη στη συνεχή ανατροφοδότηση αξιολογήσεων, η έννοια του ενεργειακού κτιρίου λήφθηκε υπόψη από την αρχή στον προγραμματισμό του σχεδιασμού. Αυτή η καινοτόμος προσέγγιση υπήρχε από τη φάση σύλληψης του έργου και συνεπώς διευκόλυνε τους αρχιτέκτονες στο να εξετάσουν και να εφαρμόσουν τις μετέπειτα απαιτήσεις. Μια επιπλέον πρόκληση για όλους όσους συμμετείχαν στο έργο ήταν και ο εξαιρετικά περιορισμένος διαθέσιμος χρόνος για την υλοποίησή του. Συγκεκριμένα, η οικοδομική άδεια χορηγήθηκε το Δεκέμβριο του 2007 και οι εργαζόμενοι ήταν μέσα στο κτίριο τον Οκτώβριο του 2008.


Εγκατάσταση και Συντήρηση Πράσινων Στεγών – Εμπειρίες στον Τομέα από Ολλανδία

 

Η “Van der Tol B.V.” είναι μια εταιρεία έργων πρασίνου στη Δυτική Ολλανδία. Έχει παραρτήματα στο Άμστερνταμ, στην Ουτρέχτη και στη Νότια Ολλανδία.

Η εταιρεία απασχολεί 180 άτομα από τα οποία τα 25 είναι στην Ουτρέχτη, τα 25 στη Νότια Ολλανδία και τα 130 στο Άμστερνταμ.

Περίπου 40 άτομα εργάζονται στο μηχανολογικό τμήμα, στη διαχείριση των έργων, αλλά και στην υποστήριξη της όλης διαδικασίας από το σχεδιασμό μέχρι και την συντήρηση των πράσινων στεγών.

Η “Van der Tol B.V.” φροντίζει για όλα τα στάδια της δημιουργίας ενός πράσινου έργου, από το στάδιο του σχεδιασμού εώς τη διαχείρισή του, την κατασκευή και τη συντήρησή του. Η εταιρεία έχει όλες τις ειδικότητες στον οργανισμό της είτε αυτές αφορούν τα δίκτυα αποχέτευσης, τη λιθοστρωση, την οικοδομική εργασία ή την κατασκευή ταρατσόκηπων και απασχολεί τους ανάλογους ειδικούς.

Γραφεία της “Van der Tol B.V.” στο Άμστερνταμ.

 

Η ίδια εταιρεία σχεδίασε τον πρώτο της ταρατσόκηπο το 1978 και μέχρι το 1993 «δουλεύε» αρκετά ενεργά με ταρατσόκηπους. Tα πρώτα χρόνια πραγματοποίησε καινοτόμο για την εποχή έργο με αρκετά φυτοδώματα, αλλά ιδιαίτερα από τις αρχές του 1995 και ύστερα που επέλεξε το σύστημα “ZinCo” ανέλαβε και διεκπεραίωσε μια σειρά από πάρα πολλούς κήπους οροφής.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασής του στο Παγκόσμιο Συνέδριο Πράσινης Στέγης 2009 (“Bringing Nature Back to Town”) που διοργανώθηκε από τον I.G.R.A., ο Sijbrand Noome μας μεταφέρει την εμπειρία που έχει αποκομίσει η εταιρεία στην οποία εργάζεται (“Van der Tol B.V.”) από τη δημιουργία πολυάριθμων ταρατσόκηπων. Πρώτα βέβαια, μας ενημερώνει για τη διαδικασία κατασκευής και τη σύναψη συμβάσεων, όσον αφορά τους ταρατσόκηπους στην Ολλανδία, κατόπιν για τα προβλήματα που εμφανίζονται στην πράξη, για τον σχεδιασμό και τέλος για παραδείγματα κήπων οροφής που έχει κατασκευάσει η εταιρεία “Van der Tol B.V”.

Ταρατσόκηπος στν περιοχή Kattenburg στο Άμστερνταμ  (εγκατάσταση το 1980)